Në një kohë kur informacioni përhapet me shpejtësi në rrjetet sociale dhe platformat online, verifikimi i fakteve është bërë një nga elementet më të rëndësishme të gazetarisë moderne, transmeton gazeta “Unaza Online”.
Një informacion mund të shpërndahet brenda pak minutash te mijëra apo miliona njerëz, përpara se të jetë kontrolluar nëse është i vërtetë apo jo.
Për këtë arsye, gazetaria profesionale nuk duhet të bazohet vetëm në shpejtësinë e publikimit, por mbi të gjitha në saktësinë dhe besueshmërinë e informacionit.
Çfarë është verifikimi i fakteve?
Verifikimi i fakteve, i njohur edhe si fact-checking, është procesi i kontrollimit të informacionit për të përcaktuar nëse një pretendim, deklaratë apo lajm përputhet me faktet e disponueshme.
Ky proces mund të përfshijë kontrollimin e dokumenteve zyrtare, deklaratave të institucioneve, burimeve të drejtpërdrejta, të dhënave statistikore, fotografive, videove dhe materialeve të tjera që mund të ndihmojnë në përcaktimin e së vërtetës.
Pse është i rëndësishëm?
Informacioni i pasaktë mund të ndikojë në mënyrën se si njerëzit kuptojnë një ngjarje, marrin vendime ose krijojnë opinion për një person, institucion apo çështje të caktuar.
Në veçanti, gjatë ngjarjeve të rëndësishme politike, krizave, fatkeqësive natyrore apo situatave të tjera emergjente, informacionet e pakonfirmuara mund të përhapen shumë shpejt.
Verifikimi i fakteve ndihmon që publiku të ketë një pasqyrë sa më të saktë të asaj që ka ndodhur.
Si bëhet një verifikim profesional?
Një verifikim serioz zakonisht nis me identifikimin e pretendimit që duhet kontrolluar. Më pas gazetari ose verifikuesi kërkon burime të besueshme për ta krahasuar informacionin.
Ndër hapat kryesorë janë:
1. Identifikimi i pretendimit
Përcaktohet saktësisht se çfarë po pretendohet dhe çfarë duhet të verifikohet.
2. Kontrollimi i burimit
Shikohet se nga ka ardhur informacioni dhe nëse burimi është i besueshëm.
3. Kërkimi i burimeve primare
Kur është e mundur, përdoren dokumente zyrtare, deklarata të institucioneve, statistika dhe burime të drejtpërdrejta.
4. Krahasimi i informacionit
Pretendimi krahasohet me burime të tjera të pavarura për të parë nëse informacioni konfirmohet.
5. Kontrollimi i fotografive dhe videove
Një fotografi ose video mund të jetë reale, por të përdoret në një kontekst të gabuar. Për këtë arsye duhet kontrolluar koha, vendi dhe origjina e materialit.
6. Publikimi i përfundimit
Pas kontrollimit të të dhënave, publikohet qartë nëse pretendimi është i saktë, pjesërisht i saktë, i pasaktë apo nuk ka prova të mjaftueshme për ta konfirmuar.
Jo çdo informacion i gabuar është domosdoshmërisht dezinformim
Është e rëndësishme të bëhet dallimi mes një gabimi të paqëllimshëm dhe një informacioni të krijuar ose shpërndarë me qëllim për të mashtruar.
Një gazetar mund të publikojë një informacion të pasaktë për shkak të një burimi të gabuar ose mungesës së të dhënave të plota. Në këtë rast, korrigjimi transparent është pjesë e gazetarisë profesionale.
Ndërsa informacioni i fabrikuar me qëllim për të manipuluar opinionin publik përbën një problem tjetër dhe kërkon një qasje edhe më të kujdesshme.
Rrjetet sociale dhe sfida e informacionit të shpejtë
Facebook, TikTok, Instagram, YouTube dhe platformat e tjera kanë ndryshuar mënyrën se si njerëzit marrin lajmet. Çdokush mund të publikojë një informacion dhe ai mund të bëhet viral brenda pak kohësh.
Por numri i shpërndarjeve, pëlqimeve apo komenteve nuk është provë se një informacion është i vërtetë.
Një lajm duhet të vlerësohet mbi bazën e burimeve dhe provave, jo mbi popullaritetin e tij në internet.
Çfarë duhet të pyesë një lexues?
Përpara se të besojë ose të shpërndajë një informacion, lexuesi mund të bëjë disa pyetje të thjeshta:
Kush e ka publikuar informacionin?
Cili është burimi i parë?
A ekziston një dokument ose dëshmi që e mbështet pretendimin?
A e kanë raportuar edhe burime të tjera të besueshme?
A është fotografia ose videoja nga ngjarja për të cilën pretendohet?
A është titulli më i fortë se përmbajtja e lajmit?
A ka ndonjë informacion të rëndësishëm që mungon?
Këto pyetje nuk garantojnë gjithmonë një përgjigje të menjëhershme, por ndihmojnë në shmangien e shpërndarjes së informacioneve të pakonfirmuara.
Besueshmëria fillon nga verifikimi
Gazetaria e mirë nuk matet vetëm me atë se kush e publikon lajmin i pari. Ajo matet edhe me faktin nëse informacioni është i saktë, burimet janë të qarta dhe publiku mund të kuptojë se mbi çfarë provash është ndërtuar një raportim.
Në një mjedis mediatik ku informacioni qarkullon më shpejt se kurrë, verifikimi i fakteve është një përgjegjësi themelore ndaj publikut.
Për një media serioze, më mirë është një lajm i verifikuar disa minuta më vonë sesa një lajm i pasaktë i publikuar i pari.
(Unaza Online)