Akuzat e kësaj jave ndaj Iryna Mudrës, ish-zëvendëses së shefit të stafit presidencial, dhe personave të tjerë të dyshuar në një çështje korrupsioni të profilit të lartë shënojnë kapitullin më të fundit të sagës së korrupsionit që ka përfshirë Ukrainën që prej vitit të kaluar.
Një hetim i përqendruar te kompania shtetërore e energjisë bërthamore, Energoatom, ka shkaktuar një tërmet politik në Ukrainë, duke u shndërruar në çështjen më të madhe të korrupsionit gjatë presidencës së Volodymyr Zelenskyt
“Mudra dyshohet se ka kryer një krim – grabitje korporative – dhe i është lejuar ta bëjë këtë në këmbim të besnikërisë së saj”, tha për Kyiv Independent Tetiana Shevchuk, eksperte në Qendrën për Veprimin Kundër Korrupsionit.
“Ajo mund t’i bëjë të gjitha këto dhe autoritetet mbyllin sytë, sepse ajo është besnike ndaj presidentit”, shtoi Shevchuk.
Sipas saj, Mudra dyshohet se ka kryer edhe një tjetër vepër penale: pastrimin e parave për të mbrojtur presidentin.
“Me fjalë të tjera, presidenti duhet të heqë dorë nga një sistem qeverisjeje në të cilin ai mbyll sytë ndaj korrupsionit, ndërsa njerëzit i qëndrojnë absolutisht besnikë dhe janë të gatshëm të mbulojnë çdo shkelje në këmbim të parave dhe pushtetit”, tha Shevchuk.
Zelensky nuk ka reaguar publikisht ndaj skandalit të fundit të korrupsionit, ndërsa Zyra e Presidentit nuk iu përgjigj kërkesave për koment. Presidenti ka qëndruar dukshëm i heshtur përballë krizës së korrupsionit që është shpalosur gjatë vitit të fundit.
Një hetim prej 100 milionë dollarësh
Hetimi i ri është pjesë e një hetimi më të gjerë mbi një skemë të dyshuar korrupsioni me vlerë rreth 100 milionë dollarë, që lidhet me kompaninë shtetërore të energjisë bërthamore Energoatom.
Kriza ka vijuar që prej korrikut të vitit 2025.
Ndërsa hetimi përparonte, në korrik 2025 Zelensky u përpoq të kufizonte pavarësinë e byrosë antikorrupsion, duke e vendosur atë nën kontrollin e prokurorit të përgjithshëm, një zyrtar i emëruar nga presidenti. Ekspertët e antikorrupsionit dhe ata ligjorë e interpretuan këtë si një përpjekje për të penguar hetimet në zhvillim.
Megjithatë, pavarësia e NABU-së u rikthye më vonë, pas protestave dhe presionit nga vendet perëndimore.
Akuzat e para në këtë çështje u bënë publike në nëntor. Skema e dyshuar përfshin ryshfet, përvetësim, pasurim të paligjshëm dhe pastrim parash.
I dyshuari si drejtues i grupit është Timur Mindich, një bashkëpunëtor i ngushtë i Zelenskyt dhe bashkëpronar i kompanisë së prodhimit televiziv Kvartal 95, të bashkëthemeluar nga presidenti ukrainas. Mindich u largua drejt Izraelit në nëntor.
Përveç Mindich, të dyshuarit përfshijnë ish-zëvendëskryeministrin Oleksiy Chernyshov dhe ish-ministrin e Drejtësisë dhe Energjisë, Herman Halushchenko.
“Nëse kjo do të ishte një seri televizive, rasti i Mudrës do të ishte vazhdimi i ‘Mindichgate’”, tha Shevchuk. “Përpjekja për të shpëtuar Halushchenkon është një tjetër përpjekje për ta varrosur skandalin ‘Mindichgate’. Asgjë nuk ka ndryshuar. Figura qendrore në gjithë këtë histori, Zelensky, mbetet e njëjta.”
Pasardhësi i Yermakut dhe sistemi që nuk ndryshoi
Andriy Yermak, në atë kohë shefi i stafit të Zelenskyt, u përfshi në hetimin për Energoatom dhe dha dorëheqjen në nëntor. Në maj, ai u akuzua për pastrim parash në lidhje me ndërtimin e një kompleksi luksoz banimi pranë Kievit.
Sipas byrosë antikorrupsion, të dyshuarit në skemën e Energoatom u kanë dhënë para ish-zëvendëskryeministrit Chernyshov për ndërtimin e këtij kompleksi.
Disa vëzhgues shpresonin se sistemi i qeverisjes së Zelenskyt do të ndryshonte pas largimit të Yermakut.
Yermak kishte konsoliduar një nivel të pazakontë pushteti brenda qeverisë ukrainase dhe kritikët argumentonin se ky përqendrim i pushtetit krijonte mundësi të shumta për korrupsion.
Pas dorëheqjes së tij, ndikimi i Zyrës së Presidentit mbi parlamentin dhe institucionet e tjera u dobësua, sipas ligjvënësve dhe analistëve.
Por skandali i fundit i korrupsionit tregon se, në thelb, sistemi nuk ka ndryshuar, argumentojnë kritikët.
“Largimi i Yermakut tregoi se problemi sistemik nuk ishte Yermaku, por Zelensky”, tha Shevchuk. “Zelensky e krijoi këtë sistem dhe Yermaku veproi brenda autoritetit që i ishte dhënë. Zelensky i kishte dhënë Yermakut pushtet të jashtëzakonshëm.”
Yaroslav Yurchyshyn, një ligjvënës nga partia liberale Holos, argumentoi gjithashtu se sistemi i ngritur nga Yermaku mbeti në fuqi. Sipas tij, pasardhësi i Yermakut, Kyrylo Budanov, nuk i shkarkoi zëvendësit e tij pasi mori drejtimin e Zyrës së Presidentit në janar.
“Nuk do të pretendoja të vlerësoja se sa shumë dinte Budanov ose sa thellë ishte i përfshirë në rastin e Mudrës, por ajo që më duket domethënëse është se atij nuk iu dha kontroll mbi personelin – atij iu mohua mundësia për të sjellë njerëzit e tij”, tha Yurchyshyn.
Argumenti se sistemi kishte mbetur i paprekur fitoi terren në shkurt, kur ish-ministri i Drejtësisë dhe Energjisë, Halushchenko, u akuzua për pastrim parash dhe pjesëmarrje në krim të organizuar si pjesë e çështjes së Energoatom.
Gjykata caktoi një garanci prej 150 milionë hryvnash, por Halushchenko pati vështirësi për të siguruar shumën. Ai kaloi disa muaj në paraburgim dhe garancia u pagua vetëm në qershor.
Rasti i Mudrës
Këtë javë, ish-zëvendësshefja e stafit të Zelenskyt, Iryna Mudra, ish-ligjvënësi Maksym Mykytas dhe deputeti Vadym Stolar u akuzuan për pastrim parash në shumën prej 150 milionë hryvnash, rreth 3.4 milionë dollarë, si dhe për transferimin e fondeve përmes Sense Bank për të financuar lirimin me kusht të Halushchenkos.
Shevchuk tha se “ndoshta nuk kishte askush të gatshëm ose të aftë të siguronte ligjërisht një shumë të tillë parash”.
“Me sa duket, Halushchenko po kërcënonte se do të bënte një marrëveshje ose do të jepte një lloj dëshmie nëse nuk paguhej garancia”, tha ajo.
Duke komentuar çështjen në Facebook më 21 gusht, Oleksandr Abakumov, detektivi përgjegjës për hetimin e Energoatom, tha se “në praktikë, lirimi me kusht bëhet çmimi i heshtjes – një shpenzim i bërë nga rrjeti kriminal për të mbrojtur veten”.
Halushchenko nuk ishte i disponueshëm për koment.
Prova të tjera që sugjerojnë vazhdimësinë e këtij sistemi dolën nga regjistrimet e publikuara nga byroja. Ato sugjerojnë se Mindich ishte ende në gjendje të ndikonte te Mudra dhe te Sense Bank, bankë në pronësi të shtetit, në qershor, pavarësisht akuzave penale ndaj tij, largimit drejt Izraelit dhe sanksioneve të vendosura ndaj tij nga Zelensky në nëntor.
Në regjistrime, Mudra tha gjithashtu se “Timuri”, një referencë që duket se i drejtohet Timur Mindich, e kishte telefonuar dhe i kishte kërkuar të merrte nën kontroll Sense Bank.
“Nuk mund t’ua besosh bankën këtyre mashtruesve. Ka flukse serioze parash atje. Merreni nën kontroll bankën”, thuhet se ka thënë Timuri.
Yurchyshyn tha se “dikush që ende ka në dispozicion mekanizma ndikimi dhe, në fakt, është lejuar të largohet, padyshim që do të vazhdojë të ndërhyjë dhe të përpiqet të ushtrojë ndikim”.
“Ekipi i Zelenskyt mban përgjegjësi të plotë politike për lejimin e veprimit të ndërmjetësve të tillë informalë të pushtetit”, shtoi ai.
Kush është “shefi”?
Pyetja e vetme e madhe që mbetet pa përgjigje është nëse rasti i Mudrës përfshinte dikë në një nivel edhe më të lartë.
Sipas tekstit të urdhrave të kontrollit në këtë çështje, Mudra ishte udhëzuar nga dikush që të mblidhte paratë për lirimin me kusht të Halushchenkos.
Ajo gjithashtu i referohet vazhdimisht “shefit” të saj në regjistrimet e publikuara nga byroja.
Mudra kishte dy eprorë: Presidentin Zelensky dhe shefin e stafit presidencial, Kyrylo Budanov.
Në regjistrime, Mudra tha gjithashtu se dikush i kishte thënë: “Korrupsioni nuk duhet luftuar – ai duhet kontrolluar”. Emri i personit është pjesërisht i censuruar, por dëgjohet shkronja e parë – “B”.
“Politikisht, Halushchenko nuk është askush për Mudrën”, tha Shevchuk. “Pse Mykytas dhe Mudra do të mblidhnin 3 milionë euro për Halushchenkon? Përfundimi logjik është se ata ishin udhëzuar ta bënin këtë. Dhe pastaj pyetja është: nga kush? Unë prirem të mendoj se edhe Budanov thjesht po zbatonte urdhra në gjithë këtë çështje.”
Kjo ka shtuar spekulimet nëse vetë Zelensky mund të shfaqet në transkriptet e supozuara të regjistrimeve të publikuara në kuadër të çështjes së Energoatom.
Transkriptet u publikuan nga media Ukrainska Pravda dhe dy ligjvënës në prill dhe maj.
Në to përmendet shtëpia e “Vovës” si pjesë e kompleksit luksoz pranë Kievit që po hetohet nga byroja. “Vova” është një formë e shkurtër e emrit Volodymyr dhe kjo është interpretuar nga disa si referencë ndaj Zelenskyt.
“Është një sekret i hapur ose një supozim jashtëzakonisht i besueshëm, por agjencitë e zbatimit të ligjit nuk kanë të drejtë ta vërtetojnë këtë, sepse presidenti mbrohet nga imuniteti presidencial”, tha Shevchuk. “Ligji as nuk u lejon atyre të shohin në atë drejtim.”
Ndërsa disa ende shpresojnë se sistemi i Zelenskyt mund të mësojë nga gabimet e veta, të tjerë besojnë se ai mund të vazhdojë të përplaset me institucionet antikorrupsion.
“Do të doja shumë të besoja se ekipi i Zelenskyt është i aftë të mësojë nga gabimet e veta, por ne nuk e kemi parë këtë të ndodhë që nga viti 2020”, tha Yurchyshyn./The Kyiv Independent