Gjermania merr presidencën e Këshillit të BE-së në një periudhë të jashtëzakonshme krize. A ndiheni nën presion?
Angela Merkel: Presidenca ime e parë e Këshillit, si kancelare, ishte në vitin 2007. Në atë kohë, traktati kushtetues evropian ishte refuzuar në Francë dhe Holandë dhe ne kishim për detyrë të hartonim një traktat të ri. Ia dolëm.
Më pas erdhën kriza financiare ndërkombëtare, turbulencat e euros dhe çështja e refugjatëve. Pra, kohët e vështira nuk janë diçka e re për Evropën.
Por sa herë që përballemi me një krizë, kuptojmë se Evropa ende nuk është aq rezistente sa duhet. Kriza e euros tregoi mungesën e mjeteve të përshtatshme për një reagim të përbashkët, ndërsa kriza e refugjatëve në vitin 2015 nxori në pah dobësitë e sistemit evropian të azilit.
Tani pandemia e koronavirusit na përball me një sfidë të një përmase të paprecedentë.
A është në rrezik vetë ekzistenca e Bashkimit Evropian?
Angela Merkel: Në vend që ta shtrojmë vazhdimisht pyetjen nëse ekzistenca e BE-së është në rrezik, duhet të vazhdojmë të bëjmë punën tonë.
Është në interesin e të gjitha shteteve anëtare që të ruajnë një treg të brendshëm të fortë evropian dhe të qëndrojnë të bashkuara në skenën ndërkombëtare.
Në një situatë kaq të jashtëzakonshme, mbështetem te fakti se shtetet anëtare kanë një interes të madh për gjërat që na bashkojnë.
Kriza nuk ka goditur vetëm Evropën. E gjithë bota po përballet me pandeminë dhe probleme politike.
Angela Merkel: Është e vërtetë. Sot gjuha e dialogut ndërkombëtar është shumë më e ashpër.
Pas krizës financiare të vitit 2008, multilateralizmi ishte në qendër të vëmendjes. Vendet bashkëpunuan dhe reaguan në mënyrë të koordinuar. Sot situata është ndryshe.
Duhet të bëjmë gjithçka që mundemi për të shmangur një rikthim te proteksionizmi. Nëse Evropa dëshiron të dëgjohet në botë, ajo duhet të japë një shembull të mirë.
Fondi i rimëkëmbjes ishte një hap i rëndësishëm në solidaritetin evropian. Çfarë prisni nga vendet në këmbim?
Angela Merkel: Nuk më duket e dobishme që Evropën ta ndajmë në vende veriore, jugore dhe lindore. Kjo është një mënyrë shumë bardhë e zi për ta parë situatën.
Secili prej nesh duhet të përpiqet ta shohë problemin edhe nga këndvështrimi i tjetrit.
Përse Gjermania vendosi të largohej nga qasja e saj tradicionale e kujdesshme ndaj borxhit?
Angela Merkel: Në një krizë të kësaj përmase, secili prej nesh duhet të bëjë atë që është e nevojshme.
Gjermania kishte një nivel relativisht të ulët borxhi dhe, në këto rrethana të jashtëzakonshme, mund të përballojë një rritje të tij.
Por është shumë e rëndësishme që programi të mbetet brenda kuadrit të traktateve evropiane.
Në fund të fundit, kjo është edhe në interesin tonë. Gjermanisë i duhet një treg i brendshëm i fortë dhe një Bashkim Evropian që afrohet më shumë, jo që shpërbëhet.
A mund ta zgjidhë fondi i rimëkëmbjes problemin e nacionalizmit dhe populizmit në Evropë?
Angela Merkel: Fondi i rimëkëmbjes nuk mund t’i zgjidhë të gjitha problemet e Evropës. Por mungesa e tij do t’i bënte problemet tona edhe më të mëdha.
Shëndeti ekonomik i Evropës ndikon në shumë fusha. Papunësia shumë e lartë në një vend mund të shkaktojë tensione politike dhe të rrisë rrezikun për demokracinë.
Që Evropa të mbijetojë, duhet të mbijetojë edhe ekonomia e saj.
A mund të çojë fondi i rimëkëmbjes drejt një “Shtetet e Bashkuara të Evropës”?
Angela Merkel: Unë e shoh këtë fond si një përgjigje të veçantë ndaj një situate të veçantë.
Nëse do të donim të ndryshonim në mënyrë themelore mënyrën se si menaxhohet buxheti i BE-së ose t’i jepnim Unionit të drejtën për të vendosur taksa, atëherë do të duhej të ndryshonim traktatet.
Në situatën aktuale, megjithatë, nuk mund të prisnim ndryshimin e traktateve. Duhej të reagonim shpejt ndaj pandemisë.
Si e shihni të ardhmen e Evropës pas vitit 1989 dhe përballë sfidave të reja?
Angela Merkel: Pas vitit 1989, rendi liberal-demokratik dukej se kishte triumfuar mbi diktaturat e socializmit dhe komunizmit. Por kjo ishte vetëm një pjesë e realitetit.
Më pas shpërthyen konflikte në Ballkanin Perëndimor dhe në botën islame. Kina u shndërrua në një fuqi të madhe ekonomike. Shembulli i Kinës tregon se edhe një shtet jo-demokratik mund të jetë ekonomikisht i suksesshëm, gjë që përbën një sfidë për demokracitë liberale.
Më pas erdhi terrorizmi islamik, sulmet e 11 shtatorit 2001 dhe zhgënjimi pas Pranverës Arabe.
Ne ende nuk kemi arritur të dëshmojmë përfundimisht se sistemi liberal do të triumfojë. Kjo më shqetëson.
A e ka shfrytëzuar Evropa plotësisht potencialin e saj pas revolucionit të vitit 1989?
Angela Merkel: Po dhe jo.
Nga njëra anë, që nga viti 1989 kemi përjetuar një histori të jashtëzakonshme suksesi. Por në entuziazmin tonë nuk arritëm ta kuptonim plotësisht gjurmën afatgjatë që diktaturat kishin lënë në vendet e Evropës Lindore.
Shumë vende të Evropës Lindore kaluan nga një periudhë diktature në një tjetër. Ato patën vetëm pak vite për të zhvilluar identitetet e tyre kombëtare.
Prandaj duhet të kemi mirëkuptim për mënyrën se si këto vende e shohin Evropën sot.
Ku duhet të vendoset kufiri kur shkelet shteti i së drejtës?
Angela Merkel: Në një demokraci, opozita duhet të ketë gjithmonë një mundësi të drejtë për t’u rikthyer në pushtet.
Opozitës duhet t’i garantohen të drejta të qarta: kohë e përshtatshme për të folur në parlament, qasje e drejtë në mediat publike, një gjyqësor i pavarur dhe respektim i rregullave demokratike.
Si duhet të balancohet ligji evropian me atë kombëtar?
Angela Merkel: Ligji evropian ka përparësi ndaj ligjit kombëtar. Por kjo nuk e përcakton automatikisht se ku fillon dhe ku përfundon kompetenca evropiane.
Thelbi i Bashkimit Evropian qëndron te transferimi i kompetencave nga shtetet anëtare drejt institucioneve evropiane.
Kur këto dy nivele përplasen, mund të lindin konflikte. Kjo është ajo që kemi parë edhe në rastin e Bankës Qendrore Evropiane.
A është ende realiste një strategji e përbashkët evropiane ndaj Kinës?
Angela Merkel: Ne duhet të zhvillojmë një politikë që pasqyron interesat dhe vlerat tona.
Me Kinën kemi interesa të përbashkëta, për shembull në luftën kundër ndryshimeve klimatike. Por kemi edhe dallime të rëndësishme politike.
Të drejtat e njeriut, shteti i së drejtës dhe çështja e Hong Kongut janë ndër temat që duhet të diskutohen hapur.
A po e sfidon Kina modelin demokratik perëndimor?
Angela Merkel: Ne duhet të fillojmë duke bërë gjithçka për ta bërë Evropën më të qëndrueshme dhe më rezistente.
Duhet të qëndrojmë së bashku si evropianë, sepse përndryshe vetëm do ta dobësojmë veten.
Kina është bërë një aktor global. Kjo na bën partnerë në bashkëpunimin ekonomik dhe në luftën kundër ndryshimeve klimatike, por edhe konkurrentë me sisteme politike shumë të ndryshme.
Të mos flasim me njëri-tjetrin do të ishte padyshim një gabim.
A po afrohet një Brexit pa marrëveshje?
Angela Merkel: Është në interesin e të gjitha shteteve anëtare të BE-së që Britania të largohet në mënyrë të rregullt.
Por kjo mund të ndodhë vetëm nëse të dyja palët e dëshirojnë.
Britania duhet të vendosë vetë se çfarë marrëdhënieje dëshiron të ketë me Bashkimin Evropian pas largimit. Ne, si BE-ja me 27 vende anëtare, do të reagojmë në përputhje me atë zgjedhje.
Shtetet e Bashkuara po distancohen gjithnjë e më shumë nga Evropa. A ju shqetëson kjo?
Angela Merkel: Ne besojmë se aleanca transatlantike ka një vlerë të madhe për secilin prej anëtarëve të saj.
Gjermania e di se duhet të shpenzojë më shumë për mbrojtjen. Kemi rritur ndjeshëm shpenzimet në vitet e fundit dhe do të vazhdojmë në këtë drejtim për të forcuar kapacitetet tona ushtarake.
Prania e trupave amerikane në Gjermani ndihmon në mbrojtjen jo vetëm të Gjermanisë dhe Evropës, por edhe të interesave të Shteteve të Bashkuara.
Intervista me ish-kancelaren gjermane Angela Merkel për pandeminë, Evropën, Brexit-in dhe sfidat globale
Në një intervistë të përbashkët me The Guardian dhe pesë gazeta të tjera evropiane, kancelarja e atëhershme gjermane Angela Merkel foli për sfidat me të cilat përballej Bashkimi Evropian, pasojat ekonomike të pandemisë COVID-19, Brexit-in dhe marrëdhëniet e Evropës me SHBA-në, Rusinë dhe Kinën.
Intervista u zhvillua në prag të marrjes nga Gjermania të presidencës së Këshillit të Bashkimit Evropian. The Guardian.